Tijdens een rondetafelgesprek in de Kamer over de verduurzaming van de gebouwde omgeving kregen bouwers, gemeenten, installateurs, corporaties en banken de kans om hun visie te delen op de ambities van het kabinet.
Over de brede lijn worden die ambities gedeeld, echter weerklonk ook de waarschuwing dat de uitvoering steeds lastiger, tijdrovender en duurder dreigt te worden.
Bouwopgave botst op vol elektriciteitsnet
Nederland staat voor een enorme bouw- en renovatieopgave. De bouwsector werkt aan het verduurzamen van circa 8,3 miljoen woningen en ruim 1 miljoen utiliteitsgebouwen, terwijl tegelijkertijd jaarlijks ongeveer 100.000 nieuwe woningen moeten worden gebouwd.
Elektrificatie speelt daarbij een centrale rol, maar het elektriciteitsnet kan het tempo nauwelijks bijhouden. Nieuwe regels voor de verdeling van netcapaciteit maken het volgens gemeenten bovendien onzeker of woningbouwprojecten tijdig kunnen worden aangesloten. Volgens de sector dreigt een situatie waarin woningbouw, renovatie en elektrificatie elkaar gaan beconcurreren om schaarse netcapaciteit.
Tanja de Jonge, wethouder in Dordrecht namens de G40-gemeenten, waarschuwde dat projecten hierdoor op wachtlijsten kunnen belanden. “We willen heel graag bouwen, we moeten bouwen, maar dit gaat echt wel belemmerend werken,” zei ze. “Onze woningprojecten kunnen op een wachtlijst komen te staan.”
Netbewust bouwen als oplossing, mét aansluitgaranties
Bouwers en netbeheerders pleitten in het gesprek samen voor een oplossing: netbewust bouwen. Daarbij worden woningen zo ontworpen dat de piekbelasting op het net lager wordt, bijvoorbeeld via slimme energiemanagementsystemen en hybride warmtepompen. Maar daar zit wel een voorwaarde aan, in de vorm van een aansluitgarantie op het net.
Volgens Jelmer Alberts van Bouwend Nederland kan daarmee de piekbelasting bij nieuwbouw met ongeveer 20 procent worden verminderd. “De techniek is er en de bouwers staan klaar,” zei Alberts. Maar daar staat volgens hem wel een voorwaarde tegenover. “Als wij een aansluitgarantie kunnen inruilen voor netbewuste nieuwbouw, dan denk ik dat wij samen goede zaken kunnen doen.” Netbewuste maatregelen kosten volgens de sector gemiddeld ongeveer 15.000 euro extra per woning. Zonder zekerheid over aansluiting wordt dat risico volgens bouwers te groot.
Ook Netbeheer Nederland ziet netbewust bouwen als noodzakelijk onderdeel van de energietransitie. “Maak van netbewuste nieuwbouw de norm,” zei Hans-Peter Oskam namens de organisatie. Daarbij kan volgens hem ook een nieuw nettariefstelsel helpen. Dat moet huishoudens stimuleren hun elektriciteitsgebruik beter te spreiden. “60 procent van de huishoudens zal daarmee goedkoper uit zijn,” verwacht hij.
ING Nederland: duidelijke doelen werken
Ook de financiële sector ziet mogelijkheden om de verduurzaming te versnellen, mits de overheid duidelijke doelen stelt. Volgens Peter Jacobs, CEO van ING Nederland, zijn veel huiseigenaren bereid om te investeren. “74 procent van de huiseigenaren noemt kostenbesparing de belangrijkste motivatie om hun woning te verduurzamen,” zei hij.
ING ziet dat het grootste deel van de huishoudens de investeringen kan financieren. “95 procent van de Nederlandse huishoudens is in staat deze verduurzaming zelf te financieren via spaargeld of een hypotheek,” aldus Jacobs, al benadrukte hij dat dit niet geldt voor kwetsbare groepen.
Volgens de bank kan een duidelijke norm vanuit de overheid de markt in beweging brengen. ING noemt een mogelijke norm voor woningen, bijvoorbeeld energielabel C in 2030, als voorbeeld van zo’n duidelijk doel. Jacobs verwees naar de verplichting voor kantoren om minimaal energielabel C te hebben. “Als je de markt wil beïnvloeden, kun je het beste ergens een stok in de grond zetten. Dan zie je dat die markt vanzelf gaat bewegen.”
Warmtenetten en financiering
Volgens verschillende sprekers ontbreekt het aan voldoende financiering en duidelijkheid. Bouwend Nederland ziet het regeerakkoord als een stap in de goede richting, maar vindt dat middelen nog ontbreken. “Het regeerakkoord ziet er goed uit, maar er is nog geen geld,” zei Alberts.
Naast elektrificatie worden warmtenetten gezien als een belangrijk alternatief om het elektriciteitsnet te ontlasten. Maar de uitrol ervan verloopt moeizaam. Ook woningcorporaties zien deze weerbarstige praktijk. Volgens Liesbeth Spies, voorzitter van brancheorganisatie Aedes, sneuvelen warmtenetprojecten regelmatig vanwege de hoge kosten.
Tegelijkertijd investeren corporaties al fors in verduurzaming. Jaarlijks gaat volgens Spies meer dan 12 miljard euro naar onderhoud en verduurzaming van woningen. Dat is inmiddels meer dan de jaarlijkse huurinkomsten. “Dat kunnen we een paar jaar volhouden,” zei Spies. “Maar we lopen al snel tegen de grenzen van de investeringsruimte aan.”
Praktijk botst met beleid
Naast grote infrastructuurvraagstukken speelt ook de uitvoerbaarheid van beleid een rol. Verschillende deelnemers aan het debat wezen erop dat regelgeving en subsidies niet altijd goed aansluiten bij de praktijk.
Thomas Pijssens van Techniek Nederland noemde bijvoorbeeld de subsidieregeling voor verduurzaming. Die werkt volgens hem vaak als drempel, omdat bewoners eerst moeten investeren voordat ze compensatie krijgen. “Eerst betalen en dan compensatie. In de praktijk zien we dat veel bewoners daar moeite mee hebben.”
Daarnaast krijgen eenvoudige energiebesparende maatregelen volgens installateurs te weinig aandacht. Pijssens noemde het waterzijdig inregelen van verwarmingssystemen een relatief simpele ingreep die volgens hem tot 10 tot 30 procent gasbesparing kan opleveren. “Dat is de vergeten groente van de energietransitie,” zei hij. Volgens Techniek Nederland is ongeveer 80 procent van de woningen nog niet op die manier geoptimaliseerd.
Ambitie breed gedeeld
De ambitie om de gebouwde omgeving te verduurzamen stond in het rondetafelgesprek niet ter discussie. Vrijwel iedereen was het erover eens: minder fossiel, meer elektriciteit en meer energiebesparing. Maar de discussie liet ook zien dat de uitvoering steeds ingewikkelder wordt.
Zonder sneller uitbreidend elektriciteitsnet, duidelijker beleid en beter uitvoerbare regelingen dreigt de energietransitie in de gebouwde omgeving te verzanden in procedures, regels en capaciteitsproblemen. De boodschap uit de sector aan Den Haag was dan ook helder: de ambities zijn er, nu de uitvoering nog, ondersteund door helder en doortastend beleid.
Dit is een artikel van Bouw en Installatie Hub. Wil je op de hoogte blijven van al het nieuws uit de bouw- en installatiesector? Neem dan een kijkje op de hub en meld je aan voor de online community.
↗
