Wil je de bouw toekomstbestendig maken, stop dan met normen en indicatoren, vindt Jan Willem van de Groep in deze Zichtlijnen. ‘Daag partijen uit om het maximale te bedenken, dan gaan ontwikkelaars en aannemers weer ontwerpen in plaats van rekenen. Dan ontstaat concurrentie op kwaliteit.’
De bouwsector barst van de ambitie. Iedereen spreekt over toekomstbestendig bouwen, circulariteit en CO₂‑reductie. De woorden zijn groot en de intenties oprecht, maar de resultaten blijven achter.
Niet omdat de sector het niet kan, maar omdat we de markt het verkeerde vragen. We blijven namelijk geloven dat duurzaamheid vooral een technisch vraagstuk is. Dat het draait om de juiste norm, de perfecte indicator of een steeds hogere ambitie. Alsof betere metingen en scherpere plafondwaarden vanzelf tot betere oplossingen leiden.
Maar er is maar één partij die werkelijk kan bepalen wat haalbaar is: de markt zelf, in een concreet ontwerp en met een echte aanbieding. Die kennis benutten we nauwelijks. In plaats daarvan bedenken we vooraf wat haalbaar zou moeten zijn. We zetten plafondwaarden neer: een maximale MPG, een CO₂-grens, een percentage biobased. Daarna laten we adviseurs berekenen of dat allemaal wel binnen de financiële kaders past. Zo creëren we schijnzekerheid, en vaak zelfs schijnbare onhaalbaarheid, nog vóórdat ook maar één serieuze marktpartij heeft meegedacht.
Door de oplossing al te definiëren voordat iemand de kans krijgt om er één te bedenken, sluiten we creativiteit volledig uit. We organiseren middelmatigheid. De vraag zou moeten zijn: hoe realiseer ik binnen de context en randvoorwaarden van mijn project de hoogst mogelijke toekomstbestendige waarde? Niet optimaliseren tót de norm, maar vér voorbij de norm.
Ironisch genoeg doen we dit alles uit angst voor onzekerheid. We willen geen financiële tegenvallers en geen vertraging, dus regelen we alles vooraf dicht. Vooral adviseurs excelleren in dit systeem. Maar het resultaat is voorspelbaar: je krijgt precies wat je vroeg, vaak nog iets minder, en veel gedoe in de uitvoering.
Gelukkig laat de praktijk ook iets anders zien. Zodra je de markt de ruimte geeft om te laten zien wat mogelijk is, ontstaan oplossingen die je vooraf simpelweg niet kunt bedenken. Slimmere combinaties, onverwachte inzichten en vooral: aanbiedingen waarvan je wéét dat ze haalbaar zijn. Niet omdat een adviseur ze heeft doorgerekend, maar omdat een partij ze daadwerkelijk wil aanbieden én realiseren.
Wie wil dat ambities worden waargemaakt, moet het proces omdraaien. Formuleer de ambitie in duidelijke, kwalitatieve termen. Geef de randvoorwaarden mee. Wees transparant over de prijs of het minimale grondbod. Zet slechts 0 tot maximaal 10% van de punten op het financiële bod, en waardeer vooral toekomstbestendige kwaliteit via een nationaal geharmoniseerd beoordelingskader voor toekomstbestendige gebiedsontwikkeling.
Vergeet daarbij één cruciaal onderdeel niet: ontwerp samen hoe je beoordeelt. Het beoordelingskader bepaalt namelijk de speelruimte, de creativiteit en uiteindelijk de kwaliteit.
Ontwerpen hoe je beoordeelt is minstens zo belangrijk als ontwerpen wat je bouwt. Doe dit samen met de markt: vraag hoe zij uitgevraagd en beoordeeld willen worden. Organiseer dialogen, geef inschrijvers inzicht in de denkbeelden van de beoordelingscommissie en wees open over wat ‘kwaliteit’ betekent. En: betaal marktpartijen voor hun inspanning. Dat is niet alleen eerlijk, maar vaak ook goedkoper. Hoe eerder je de markt betrekt, hoe minder project- en advieskosten je maakt.
Organiseer vervolgens een proces waarin partijen worden uitgedaagd om het maximale te bedenken. Dan gaan ontwikkelaars en aannemers weer ontwerpen in plaats van rekenen. Dan ontstaat concurrentie op kwaliteit. Dan komen oplossingen op tafel die niemand vooraf had kunnen specificeren. En dan blijkt dat de vraag wat haalbaar is helemaal niet vooraf beantwoord hoeft te worden. Dat antwoord komt vanzelf, in de vorm van een echte aanbieding.
Ambities hoeven nooit omlaag. Ambities kunnen altijd maximaal worden waargemaakt, als je de markt maar de ruimte geeft om dat te bewijzen.
Dit is een artikel van Bouw en Installatie Hub. Wil je op de hoogte blijven van al het nieuws uit de bouw- en installatiesector? Neem dan een kijkje op de hub en meld je aan voor de online community.
↗
