Fraké en vuren geven de gevel van De Velduil een eigen gezicht

Architectenbureau Zoetmulder ontwierp een kindcentrum in Houten en koos voor duurzame materialisatie. De houten gevels met de getoogde ramen vallen onmiddellijk op. Binnenkort wordt de buitenruimte ingericht met speelplekken, een moestuin en wadi’s.

Het nieuwe gebouw huisvest een kinderdagverblijf en een openbare basisschool. Het kindcentrum is net in gebruik genomen en de eerste reacties zijn enthousiast. Over de bijzondere gevel zegt Elise Zoetmulder: “Hout is een heel mooi product om mee te werken, zowel qua fysieke eigenschappen als qua beleving. De plattegrond van het gebouw is zo goed als vierkant. Het is dus heel compact. Zou je dit in steen of beton uitvoeren, dan wordt het een kil en strak geheel.

Met gevels van hout, die bovendien aan de bovenkant getoogd zijn, is de uitstraling vriendelijk. De verticale onderbrekingen in de gevel versterken dat, en ook de houten torentjes – elke gevel heeft er eentje – zorgen voor een speels effect. De Velduil heeft door de toepassing van hout echt een eigen gezicht.”

Houtsampels

“Om te bepalen welke houtsoort het uiteindelijk zou worden, hebben we een flink aantal houtsamples opgevraagd, naast elkaar gelegd en vergeleken”, vertelt collega Anton Zoetmulder. “We keken zowel naar de kosten als naar de esthetiek. We vonden het thermisch gemodificeerde frakéhout erg mooi en toen bleek dat de leverancier ook populier en vuren in dezelfde reeks had, besloten we daarvoor te gaan. Uiteindelijk werd het een combinatie van fraké en vuren.

Foto: Thomas van Belzen

Ook de opdrachtgever was enthousiast, vanwege de uitstraling maar ook omdat een thermisch gemodificeerde houtsoort niet of nauwelijks gevoelig is voor houtrot en dus weinig onderhoud nodig heeft. De gevelbekleding is van fraké en is donker van kleur. De verticale balken langs de gevels, en de torentjes zijn van vurenhout; lichtgekleurd en wat knoestig.”

Kwaliteit gegarandeerd

De behandeling ‘thermisch modificeren’ wordt gedaan om de celstructuur in het hout kapot te maken. Daardoor verdwijnt de voedingsbodem voor schimmels en insecten en is de kans op houtrot bijna nihil. Hout thermisch modificeren – stomen – zorgt er ook voor dat het hout vormvast en heel licht is. Vurenhout is van nature een hele zachte houtsoort en onbehandeld niet geschikt om buiten te gebruiken. Door het modificatieproces is vuren een hoogwaardig product en dus wel toepasbaar in buitengevels.

De gevelbekleding van kindcentrum De Velduil is open en kan dus ventileren. “De gevels staan los van de isolatie en het binnenblad zodat de lucht er goed doorheen kan”, legt Elise Zoetmulder uit. “Zo veroudert het hout mooier en blijft de kwaliteit heel lang gegarandeerd, tot wel vijftig jaar. Bijkomend voordeel is dat er meer diepte ontstond zodat we er heel gemakkelijk nestkasten voor vleermuizen en bepaalde vogelsoorten in konden wegwerken. Ook de zonwering voor de getoogde ramen konden we in die tussenruimte integreren.”

Educatief

Aan de onderkant van de houten gevels loopt een brede plint. De plint is gemaakt van beton waarin (delen van) bakstenen uit de oude school zijn verwerkt. “Niet biobased dus”, aldus Anton Zoetmulder, “maar wel hergebruik met een knipoog naar het verleden.

Er zit ook een ander aspect aan: aan de bovenkant van de plint zijn bij de ramen kleine gootjes gemaakt. Daar blijft water in staan als het regent, en als de zon dan gaat schijnen verdampt het water en zorgt voor extra passieve koeling. Al is niet exact uit te rekenen hoe hoog dat rendement is; het heeft zeker effect. Bovendien is het principe ervan vanuit educatief oogpunt interessant; kinderen kunnen er wat van opsteken. Dat geldt ook voor de wadi’s, de nestkasten en noem maar op. Allemaal facetten waar je in een klas aandacht aan kunt besteden.”

Brandcertificering

Vanwege de open gevelbekleding van De Velduil had het wel wat voeten in aarde om een goede brandcertificering te halen. Anton Zoetmulder: “Bij een dichte gevel gaat het puur om de buitenzijde en is de berekening relatief eenvoudig. Bij de open gevelbekleding die bij dit project is gerealiseerd moest heel specifiek worden gerekend aan de ruimtes tussen de planken, en de ruimte tussen het binnenblad, de isolatie en de gevelbekleding.

Foto: Thomas van Belzen

De verticale balken langs de gevels bestaan uit meerdere delen en zijn dus gelamineerd. Dat was qua certificering een extra uitdaging omdat de brandklasse van gelamineerd hout anders is dan die van niet verlijmd hout. Er was dus nog een aanvullende rapportage nodig om het brandcertificaat te verkrijgen. Ook zijn er aan de binnenkant van het houtskelet extra brandonderbrekingen gemaakt. Er zijn echt wel wat meer stappen gezet en in de uitvoeringsfase was dat best spannend. Uiteindelijk is het allemaal gelukt.”

Positionering op het kavel

Bureau Zoetmulder streefde ernaar om een energieneutraal gebouw te ontwerpen. “Dat begint met het verlagen van de energievraag”, stelt Anton Zoetmulder. “Een goed geïsoleerd gebouw blijft koel in de zomer en warm in de winter. Het kindcentrum is compact gebouwd en heeft op het dak maar beperkte ruimte. Met de zonnepanelen die daar zijn geplaatst en de opgepluste isolatiewaarde van de gevels, vloeren, kozijnen kwamen we precies goed uit.”

Foto: Thomas van Belzen

Elise Zoetmulder voegt eraan toe: “Het kindcentrum heeft een compacte, vrijwel vierkante, plattegrond en is zodanig op het kavel gepositioneerd dat niet de gevels maar de hoeken richting zuid-west-noord-oost staan. Zo is er geen gevel die de hele dag alle zon, of juist geen zon, vangt. Dat resulteert in een laag warmte/koude-verlies in de gevel en dat heeft zowel een positief effect op het welbevinden van de gebruikers in het gebouw als op de energierekening. Aan de zuidkant staan een aantal volwassen bomen en ook dat helpt mee om het kindcentrum koel te houden. Al met al is dit een heel geslaagd project waar we trots op zijn.”

Lees eerdere afleveringen van Vrolijk Bouwnieuws

t
• Hier bouwen leerlingen hun eigen huis

t

• De sloopafvalredders

t

• Brabantse bouwdirecteur krijgt vleugels van netcongestie