Oplossen netcongestie vergt ‘meer dan alleen dikkere kabels’

Netcongestie dreigt uit te groeien tot een structurele bouwcrisis in Nederland. Waar de sector jarenlang vooral werd geremd door stikstof, vergunningstrajecten en personeelstekorten, vormt het overvolle elektriciteitsnet inmiddels een minstens zo grote blokkade. 

Volgens Puck Sanders, belangenbehartiger duurzaamheid bij Bouwend Nederland, raakt het probleem inmiddels de hele breedte van de bouwsector: van woningbouw tot verduurzaming en van zorginstellingen tot bedrijventerreinen.

“Netcongestie is inmiddels een van de grootste en meest acute remmen op de bouwproductie”, zegt Sanders. Wat het probleem volgens hem extra complex maakt, is de onvoorspelbaarheid. “Een project kan planologisch helemaal rond zijn, financiering geregeld, de aannemer staat klaar, en dan toch niet doorgaan omdat er geen aansluitcapaciteit is.”

Juist dat onderscheidt netcongestie van andere bouwbelemmeringen en maakt het een veelkoppig monster. “Bij stikstof of vergunningen weten ontwikkelaars vaak al vroeg in het proces waar ze aan toe zijn. Bij een overvol elektriciteitsnet kan de blokkade pas in de laatste fase zichtbaar worden. Dat zorgt voor terughoudendheid bij investeerders en maakt bouwprojecten risicovoller.”

Vrijwel heel Nederland loopt vast

De problematiek beperkt zich allang niet meer tot enkele regio’s. Vooral economische groeigebieden zoals Flevoland, Utrecht, Noord-Brabant en delen van Gelderland kampen met zware druk op het net. Maar ook in andere provincies ontstaan steeds vaker wachtrijen voor nieuwe aansluitingen. Wie de landelijke capaciteitskaart van Netbeheer Nederland erbij pakt, ziet meteen waar Sanders het over heeft: vrijwel heel ons land kleurt dieprood, wat betekent dat overal momenteel een wachtrij geldt voor aansluiting op het net. 

KAART EMBEDDEN/SCREENSHOTTEN>>>>  

Tot nu toe werden vooral grote bedrijven geraakt. Voor grootverbruikersaansluitingen bestaat al jaren een wachtlijst van ongeveer 15.000 bedrijven. Nieuw is dat ook woningbouwprojecten binnenkort direct met wachtrijen te maken krijgen. Door nieuwe regels van de ACM komen vanaf 1 juli ook kleinverbruikersaansluitingen op wachtlijsten terecht.

Dat betekent dat de gevolgen steeds zichtbaarder worden voor inwoners. Niet alleen nieuwbouwwoningen lopen vertraging op, ook scholen, ziekenhuizen, bedrijventerreinen en verduurzamingsprojecten kunnen vastlopen. Sanders noemt het daarom nadrukkelijk “een groot maatschappelijk probleem”.

Slimmer gebruik van het bestaande net

Volgens Sanders ligt de structurele oplossing vanzelfsprekend in het uitbreiden en verzwaren van het elektriciteitsnet. “Maar dat kost jaren en vergt miljardeninvesteringen. Daarom moeten ook andere oplossingen sneller worden ingezet: oplossingen die nog te weinig worden benut, maar wél snel effect kunnen hebben.”

Maatregelen die in het debat nu nog nauwelijks aandacht krijgen, zouden volgens Sanders behoorlijk verschil kunnen maken. Een belangrijke daarvan is slimmer gebruik van het bestaande net. “De oplossing zit niet alleen onder de grond in dikkere kabels, maar ook boven de grond in slimme installaties en flexibeler gebruik van energie”, zegt hij.

“Concrete voorbeelden daarvan  zijn flexcontracten, vraagsturing en zogenoemd netbewust ontwerpen”, vervolgt hij zijn verhaal. “Daarbij worden woningen en gebouwen zo ontworpen dat piekverbruik lager uitvalt. Ook tijdelijke batterijen bij woonwijken of generatoren op groen gas kunnen verlichting bieden.”

Een andere kans ligt volgens Bouwend Nederland in betere regionale samenwerking. “In veel regio’s zijn er inmiddels zogenoemde regietafels en/of Energy Boards, waar gemeenten, provincies, netbeheerders en marktpartijen al vroeg plannen op elkaar afstemmen. Dat voorkomt vertragingen en versnelt projecten.”

Kosten lopen verder op

Daar komt nog een extra complicatie bij: slim en netbewust bouwen maakt projecten duurder. Volgens Sanders kunnen de extra kosten oplopen van 5.000 tot 15.000 euro per woning. “Dit wordt momenteel verder in kaart gebracht. Feit is dat netbewust bouwen nog leidt tot hogere kosten die niet altijd in de businesscase passen.terwijl de politiek tegelijkertijd inzet op betaalbare woningbouw.”

Volgens hem zullen overheid en netbeheerders daarom ook afspraken met projectontwikkelaars en bouwbedrijven moeten maken over wie die meerkosten gaat dragen. Gebeurt dat niet, dan dreigt betaalbaarheid opnieuw een rem op woningbouw te worden.

Overheid mist doorzettingsmacht

Hoewel de urgentie volgens Sanders inmiddels breed wordt gevoeld, ontbreekt het nog aan centrale sturing. Vooral regionale verschillen in procedures en besluitvorming zorgen voor vertraging. “Zo zijn er genoeg voorbeelden van netuitbreidingsprojecten die maanden of zelfs jaren vertraging oplopen doordat gemeenten en provincies onnodig lang discussiëren over ruimtelijke procedures.” Volgens Sanders moet het Rijk daarom veel nadrukkelijker sturen. “Netcongestie moet echt een topprioriteit voor wonen en economie worden.” 

De boodschap richting Den Haag is dan ook helder: versnel de netuitbreiding, organiseer flexibiliteit met duidelijke regels en neem sneller centrale besluiten. Alleen dan kan worden voorkomen dat de huidige problemen uitgroeien tot een langdurige bouwcrisis. 

Samenwerking als sleutel

Eén ding staat inmiddels vast: netcongestie verdwijnt niet vanzelf en vraagt om een andere manier van samenwerken tussen overheid, netbeheerders en de bouwsector. Daarbij draait het niet alleen om het sneller uitbreiden van het stroomnet, maar ook om slimmer ontwerpen, beter plannen en eerder afstemmen.

De eerste voorbeelden daarvan zijn volgens hem al zichtbaar in verschillende regio’s, waar gemeenten, netbeheerders en bouwpartijen nauwer samenwerken en projecten meer netbewust worden ingericht. Juist die combinatie van technische innovatie en bestuurlijke daadkracht moet ervoor zorgen dat woningbouw en verduurzaming ook de komende jaren door kunnen blijven gaan. 

“De urgentie wordt steeds beter gevoeld”, zegt Sanders. “Nu is het vooral belangrijk dat we sneller keuzes maken. Want zonder snellere keuzes en duidelijke regie blijft de uitvoering achter.”