Slopen? Bewijs eerst maar eens dat er niets anders opzit, schrijft Jan Willem van de Groep in deze aflevering van Zichtlijnen. “Ten onrechte delft renovatie op een spreadsheet vaak het onderspit.”
Sloop wordt nog te vaak gepresenteerd als een logische stap. Een gebouw voldoet niet meer, de functie wijzigt of de exploitatie loopt terug: we beginnen opnieuw. In de utiliteitsbouw is dat routine; bij woningcorporaties een expliciete keuze.
Sloop is echter zelden een logische stap. Het is de makkelijkste weg: de luie vorm van onderhoud. We doen namelijk alsof we een probleem oplossen, maar in werkelijkheid resetten we het systeem. Alles wat er al is, wordt afgeschreven. Materiaal, energie, historie en structuur verdwijnen uit de afweging. Wat resteert is een lege kavel en een nieuwe businesscase die er op papier vaak beter uitziet.
Dat is natuurlijk geen toeval; het systeem hebben we zo ingericht. Wie wil renoveren, moet aantonen dat het ‘uit kan’. Wie wil slopen, hoeft zelden uit te leggen wat er verloren gaat. De vernietiging van kapitaal en milieu wordt stilzwijgend geaccepteerd. Kortom, bewijslast ligt verkeerd om. Bij corporaties wordt zichtbaar hoe arbitrair die keuze soms is. Duizenden woningen verdwijnen terwijl ze technisch nog prima functioneren. Niet omdat het casco op is, maar omdat de werkelijkheid niet in het rekenmodel past.
Een nieuw gebouw is overzichtelijk. Alles is schoon, efficiënt en voorspelbaar. Renovatie is rommelig. Het bestaande casco dwingt tot creativiteit en het proces is minder lineair. Maar daar zit de waarde. Het casco is geen probleem dat opgelost moet worden; het is een asset die al betaald is. Wie dat meeweegt, ziet een andere werkelijkheid. De grootste kostenpost en de grootste milieulast zijn al gemaakt. De vraag is enkel hoe je die waarde opnieuw inzet. Misschien niet perfect volgens de nieuwbouwnormen, maar wel goed genoeg voor de lange termijn.
Toch leggen we renovatie langs de meetlat van nieuwbouw en verklaren het onhaalbaar. Inmiddels dwingt de actualiteit ons tot een andere blik. Het stroomnet zit vol. Nieuwbouw vraagt om nieuwe aansluitingen die er vaak niet zijn. Bestaande gebouwen hebben die capaciteit al. Wat eerst een beperking leek, is nu een strategisch voordeel. Maar ook bij renovatie dreigt de reflex van de korte klap. Als we alleen maar elektrificeren zonder de vraag te verlagen, verplaatsen we het probleem. Dan vervangen we materiaalgebruik door netbelasting.
We sturen op investeringskosten, terwijl de echte waarde zit in wat we niet hoeven te vervangen: materiaal, energie en gebruikskwaliteit. Renovatie wint daar vaak, maar verliest op de spreadsheet. We moeten het omdraaien. Niet langer vragen of renovatie uit kan, maar eisen dat sloop wordt verantwoord. Dan wordt vanzelf zichtbaar hoe vaak het antwoord ‘nee’ is.
Over Zichtlijnen
Zichtlijnen is mijn manier om het gesprek over vernieuwing in de bouw een stap verder te brengen. Niet door harder te roepen, maar door scherper te kijken. Ik schrijf over wat er onder de oppervlakte speelt: de aannames, de systemen en de keuzes die bepalen wat we bouwen en waarom. Met als ambitie richting te geven aan een sector die altijd in transitie is, maar ongewild nog te vaak in oude patronen denkt. Welke systemen houden een bouw nog tegen die sneller wil, betaalbaarder kan en toekomstbestendiger moet zijn? De auteur van deze rubriek is Jan Willem van de Groep.
Eerdere afleveringen van Zichtlijnen kun je hier vinden.
Dit is een artikel van Bouw en Installatie Hub. Wil je op de hoogte blijven van al het nieuws uit de bouw- en installatiesector? Neem dan een kijkje op de hub en meld je aan voor de online community.
↗
